SERGİ | AKDENİZ – BURASI MIYDI YAŞADIĞIMIZ YER?

Akdeniz – Burası mıydı yaşadığımız yer?

Fotoğrafın icadının iki yüzüncü yılı dolayısıyla Institut français Türkiye, Fransız sanatçı Anne-Lise Broyer’nin Akdeniz – Burası mıydı yaşadığımız yer? sergisini İzmirlilerle buluşturmaktadır. Sergi, 2027’de İstanbul ve Ankara’da da ziyaretçilerle buluşacak.

Fotoğraf ve edebiyatın şiirsel bir dille iç içe geçtiği çalışmalarında Broyer, Akdeniz uygarlıklarının manzaralarını, izlerini ve belleğini araştırıyor. Antik kalıntılardan deniz manzaralarına, oradan da günümüzün yaşam alanlarına uzanan fotoğrafları aracılığıyla zamanla, tarihle ve yaşadığımız yerle kurduğumuz ilişkiyi sorguluyor. Akdeniz kültür ve anlatılarının buluştuğu İzmir’deki sergi, ortak coğrafyamıza bellek, kayboluş ve süreklilik ekseninde duyarlı bir bakış sunuyor.

Philippe Sollers’in sesi, Jean-Daniel Pollet’nin Akdeniz (1963) filminden

“Bilinmeyen bir hatıra, ısrarla gitgide daha uzak çağlara doğru kaçıyor.
(…) Karanlıkta geçmişte kalan bir yeri yeniden bulduğumuzu, üzerinden uçup geçtiğimizi sanırız. (…) Oradan mı girmeli? Farkında olmadan orada mı yaşıyorduk? (…) Yalın ögeler, çarpıcı bir keskinlikle birbirine dolanıp kapanırlar; birlikte çelişkili, puslu ve belirsiz bir ahenge doğru ilerlerler.
(…) Eş zamanlı olarak, bir yerde biri sakince sizin yerinize geçmeye başlasaydı:
(…) Roller yeniden dağıtılsaydı.”

Sally Bonn, estetik kuramı uzmanı

Akdeniz coğrafyasının çatlaklarında, insan belleğinin ötesine uzanan çağlar bir gelecek ihtimaliyle iç içe geçmekte; bu anlatı şu soruyu da beraberinde getirmektedir: “Burası mıydı yaşadığımız yer?”

Anne-Lise Broyer’nin uzun soluklu projesinin çıkış noktasını oluşturan bu soru, coğrafi ve tarihsel bir boyutun yanı sıra saklı bir hatırayı da barındırıyor.

Broyer bu soruya, hayal ile gerçeği karşı karşıya getiren ve donuk gri tonların öne çıktığı kapsamlı bir fotoğraf serisiyle yanıt vermektedir. Fotoğrafları, boşluğun hakim olduğu bir mekanın portresini çiziyor. Akdeniz ise sanatçının bakış açısını ve perspektifini belirliyor.

Fotoğrafçı, anlatıların, yolculukların, kökenlerin ve mitlerin denizi olan Akdeniz’den bakarak altüst olmuş bu coğrafyanın tam ortasında duruyor; deniz kefene bürünmüştür.

Fotoğraflarında neredeyse soyut bir görünüm kazanan deniz manzaraları, antik ve modern kalıntıları belirgin biçimde öne çıkarıyor.

Kartaca’dan yola çıkan Broyer, Akdeniz coğrafyasını kendine özgü bir bakışla keşfediyor; bir kentten ötekine uzanan yolculuğunda zaman zaman duraklıyor.

Cezayir’den Beyrut’a, Tipasa’dan Baalbek’e, Pompei, Marsilya ve Kayserya’ya uzanan bu yolculukta yer adları birbiri ardına sıralanıyor. Her biri, edebi eserlerden ve efsanelerden güçlü çağrışımlar taşıyor.

Fotoğraflarında yumuşaklık ve sertlik iç içe geçiyor. Broyer’nin fotoğraf dili, bir ağıtın gücüyle bu yerlerin hem bugüne ait hem de düşsel zamanlarını birbirine örüyor, onları yeniden hayatın akışına katıyor.

Mermerden ya da etten çehreler… Hepsi aynı insanlığı taşıyor: canlı, kıpır kıpır ve donup kalmış. “Bu gördüğüm gri, deniz mi?” Dalgalar gelir gider, toprağı örter, sonra da geri çekilirler. Bakış da kıyıya vurup geri çekilen dalgalar gibi durmadan gidip gelir; bir türlü sabitlenmez.

Dalgaların hareketiyle fotoğrafların hareketi aynıdır. Fotoğrafların ve denizin yüzeyleri, derinlere gömülmüş ve elimizden kayıp giden hatıralarımızı yansıtıyor.

Gerilimlerle kuşatılmış çağımızda insan, duraklamaya ve geri çekilmeye; bir tavır alıp olup bitene karşı tetikte kalmaya çağrılıyor. Broyer, bu tavırdan aldığı güçle ihtimallere ve henüz sınırları çizilmemiş olana alan açıyor.

Bu fotoğraf serisi, Fransa Ulusal Görsel Sanatlar Merkezi’nin (CNAP) belgesel fotoğrafçılığını destekleme programından destek almıştır. Cezayir ve Libya’daki Fransa büyükelçilikleri ile Türkiye, Beyrut, Tanca, Napoli ve Tunus’taki Fransız Kültür Merkezleri de seriye destek vermiştir (Villa Salammbo programı kapsamında). Seriye ayrıca Frank Horvat Atölyesi, Andros’taki Amalia Gardens sanatçı rezidans programı, Marakeş’teki Galerie 127, Arles Fotoğraf Buluşmaları ve Musée Girodet destek vermiştir.

Gümüş jelatin baskılar, sanatçının gözetiminde Guillaume Geneste (La Chambre noire, Paris) tarafından Ilford’un mat 5K fotoğraf kağıdına basılmıştır.

Éditions Delpire tarafından yayımlanan Akdeniz – Burası mıydı yaşadığımız yer? adlı kitap sergiye eşlik etmektedir.